ضدآفتاب فقط برای روزهای گرم تابستان نیست؛ پرتوهای فرابنفش در پاییز و زمستان نیز می‌توانند به پوست آسیب برسانند، به‌خصوص در روزهای آفتابی، مناطق مرتفع و محیط‌های برفی. در این مقاله با تفاوت UVA و UVB، تأثیر نور خورشید بر پیری و لک‌های پوستی و اهمیت استفاده از ضدآفتاب طیف گسترده آشنا می‌شوید. همچنین نکات کاربردی انتخاب SPF مناسب، تمدید ضدآفتاب و محافظت از پوست در روزهای سرد و ابری را بررسی کرده‌ایم تا بتوانید در تمام طول سال مراقبت بهتری از پوست خود داشته باشید.

با تمام شدن تابستان، خیلی‌ها کرم ضدآفتاب را کنار می‌گذارند؛ چون هوا خنک‌تر شده، شدت نور خورشید کمتر به نظر می‌رسد و خبری از گرمای آزاردهنده روزهای تابستان نیست. اما یک نکته مهم وجود دارد: احساس گرما معیار میزان دریافت اشعه فرابنفش نیست.

پرتوهای فرابنفش یا UV حتی در روزهای خنک و ابری نیز می‌توانند به پوست برسند. شدت این پرتوها به عواملی مانند موقعیت خورشید، عرض جغرافیایی، ارتفاع، پوشش ابر، میزان اوزون و بازتاب نور از سطح زمین بستگی دارد. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید می‌کند که UV قابل مشاهده یا احساس کردن نیست و حتی در شرایط ابری نیز می‌تواند قابل توجه باشد.

بنابراین اگر در پاییز و زمستان همچنان در معرض نور روز قرار دارید، حذف ضدآفتاب از روتین مراقبت از پوست چندان منطقی نیست. البته میزان نیاز به محافظت می‌تواند با توجه به شاخص UV، موقعیت جغرافیایی، مدت حضور در فضای باز و نوع فعالیت متفاوت باشد.

۱. چرا در پاییز و زمستان هنوز به ضدآفتاب نیاز داریم؟

یکی از اشتباهات رایج این است که تصور کنیم هرچه هوا سردتر باشد، اشعه فرابنفش نیز بی‌اثرتر می‌شود. واقعیت کمی پیچیده‌تر است.

شدت UV در زمستان در بسیاری از مناطق نیمکره شمالی نسبت به تابستان کاهش پیدا می‌کند؛ زیرا خورشید در ارتفاع پایین‌تری قرار دارد و مسیر تابش از جو طولانی‌تر می‌شود. اما این به معنی صفر شدن یا بی‌اهمیت شدن تابش UV نیست.

به‌خصوص اگر در مناطقی با ارتفاع زیاد، مناطق برفی یا در فضاهای باز زندگی می‌کنید، شرایط می‌تواند متفاوت باشد. WHO توصیه می‌کند برای تصمیم‌گیری درباره میزان محافظت، شاخص UV را نیز در نظر بگیرید؛ زمانی که این شاخص به ۳ یا بالاتر برسد، محافظت در برابر UV اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

یک نکته مهم درباره فاصله زمین تا خورشید

در متن‌های اینترنتی گاهی گفته می‌شود چون زمین در ماه ژانویه به خورشید نزدیک‌تر است، بنابراین اشعه UV در زمستان بیشتر می‌شود. این نتیجه‌گیری صحیح نیست.

زمین در اوایل ژانویه در نزدیک‌ترین فاصله خود از خورشید قرار می‌گیرد، اما فصل‌ها عمدتاً به دلیل انحراف محور زمین ایجاد می‌شوند. در نیمکره شمالی، خورشید در زمستان پایین‌تر از آسمان قرار دارد و همین موضوع معمولاً دریافت UV را نسبت به تابستان کاهش می‌دهد.

پس نزدیک‌تر بودن زمین به خورشید به‌تنهایی دلیل خوبی برای بیشتر بودن خطر UV در زمستان نیست.

۲. UVA و UVB؛ کدام اشعه در پاییز و زمستان اهمیت بیشتری دارد؟

برای اینکه ضرورت استفاده از ضدآفتاب را بهتر درک کنیم، ابتدا باید با دو نوع مهم پرتو فرابنفش آشنا شویم.

اشعه UVB چیست؟

UVB بخش کوتاه‌موج‌تر پرتو فرابنفش است و نقش مهمی در ایجاد آفتاب‌سوختگی دارد. میزان UVB که به سطح زمین می‌رسد به عواملی مانند فصل، ساعت روز، عرض جغرافیایی، ارتفاع و وضعیت جو وابسته است.

در بسیاری از مناطق، میزان UVB در فصل سرد نسبت به تابستان کاهش پیدا می‌کند؛ با این حال، در شرایط خاص مانند ارتفاع زیاد یا بازتاب شدید برف، همچنان می‌تواند به پوست و چشم آسیب برساند.

اشعه UVA چیست؟

UVA طول موج بیشتری دارد و نسبت به UVB تحت تأثیر شرایط جوی متفاوتی قرار می‌گیرد. بخش قابل توجهی از UV رسیده به سطح زمین را UVA تشکیل می‌دهد و این پرتو در فرآیندهای مرتبط با پیری نوری پوست و آسیب‌های تجمعی ناشی از نور خورشید نقش دارد. WHO نیز اشاره می‌کند که UVA نسبت به UVB تأثیر کمتری از جو می‌پذیرد.

به همین دلیل هنگام انتخاب ضدآفتاب بهتر است فقط به عدد SPF توجه نکنید و محصولی با محافظت طیف گسترده در برابر UVA و UVB انتخاب کنید.

برای مثال، اگر پوستتان چرب یا مستعد جوش است، می‌توانید هنگام انتخاب محصول مناسب، ویژگی‌های مختلف [ضد آفتاب پریم] را با توجه به نوع پوست و میزان SPF بررسی کنید.

۳. آیا در روزهای ابری پاییز هم باید ضدآفتاب بزنیم؟

بله، اما میزان محافظت مورد نیاز به شاخص UV و میزان مواجهه شما بستگی دارد.

ابرها می‌توانند مقدار UV رسیده به سطح زمین را کاهش دهند، اما همه پرتوهای UV را مسدود نمی‌کنند. حتی در هوای ابری نیز ممکن است میزان قابل توجهی از UV به سطح زمین برسد. WHO نیز هشدار می‌دهد که نباید در روزهای ابری، میزان تابش فرابنفش را دست‌کم گرفت.

این موضوع برای افرادی که ساعات زیادی را در فضای باز سپری می‌کنند، رانندگی دارند یا در نزدیکی پنجره قرار می‌گیرند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

۴. برف چگونه میزان مواجهه با UV را افزایش می‌دهد؟

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های زمستان با روزهای معمول سال، بازتاب نور از سطح برف است.

برف تازه می‌تواند مقدار زیادی از اشعه UV را بازتاب دهد و در نتیجه میزان مواجهه کلی پوست و چشم با UV افزایش پیدا کند. WHO گزارش می‌کند که برف تازه می‌تواند تا حدود ۸۰ درصد از UV تابیده‌شده را بازتاب دهد و در برخی منابع این مقدار برای بعضی بخش‌های طیف UVB حتی بالاتر گزارش شده است.

به همین دلیل هنگام اسکی، کوهنوردی، پیاده‌روی در مناطق برفی یا سایر فعالیت‌های زمستانی، استفاده از ضدآفتاب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی بهتر است علاوه بر ضدآفتاب، از عینک استاندارد دارای محافظت UV و پوشش مناسب پوست نیز استفاده شود.

۵. ضدآفتاب و جلوگیری از پیری زودرس پوست

یکی از مهم‌ترین دلایل استفاده مداوم از ضدآفتاب، فقط جلوگیری از آفتاب‌سوختگی نیست.

مواجهه مکرر و بدون محافظت با اشعه UV می‌تواند در طول زمان به ساختارهای پوست آسیب بزند و در ایجاد نشانه‌هایی مانند:

• خطوط ریز و چین‌وچروک
• لک‌های ناشی از نور خورشید
• ناهمگونی رنگ پوست
• کاهش شادابی و انعطاف‌پذیری پوست

نقش داشته باشد.

منابع تخصصی پوست نیز استفاده منظم از ضدآفتاب را یکی از اقدامات مؤثر برای کاهش آسیب‌های ناشی از نور خورشید و پیری زودرس پوست می‌دانند.

بنابراین اگر هدفتان داشتن پوستی یکنواخت‌تر و حفظ ظاهر جوان پوست در بلندمدت است، ضدآفتاب بهتر است فقط محصولی برای روزهای گرم تابستان نباشد.

۶. ارتباط نور خورشید با سرطان پوست

مواجهه بیش از حد با اشعه فرابنفش یکی از عوامل مهم خطر برای سرطان‌های پوست است. سازمان جهانی بهداشت نیز UV را عامل سرطان‌زای شناخته‌شده برای انسان معرفی می‌کند.

آسیب ناشی از نور خورشید می‌تواند در طول سال‌ها تجمع پیدا کند؛ به همین دلیل محافظت از پوست نباید تنها به زمانی محدود شود که پوست دچار قرمزی یا آفتاب‌سوختگی می‌شود.

سرطان‌های پوستی انواع مختلفی دارند و شامل سرطان سلول پایه‌ای، سرطان سلول سنگفرشی و ملانوما می‌شوند. شدت خطر نیز به عوامل مختلفی مانند میزان مواجهه با UV، نوع پوست، سابقه آفتاب‌سوختگی و عوامل فردی وابسته است.

استفاده از ضدآفتاب، در کنار لباس محافظ، سایه و سایر روش‌های محافظت در برابر خورشید، یکی از اجزای یک برنامه کامل محافظت از پوست است.

۷. آیا ضدآفتاب در زمستان باعث خشکی پوست می‌شود؟

خود ضدآفتاب الزاماً عامل خشکی پوست نیست؛ مسئله مهم‌تر، شرایط آب‌وهوایی فصل سرد است.

هوای سرد و خشک، باد و استفاده بیشتر از وسایل گرمایشی می‌توانند رطوبت پوست را کاهش دهند. به همین دلیل در پاییز و زمستان ممکن است پوست نسبت به تابستان خشک‌تر، حساس‌تر و مستعد پوسته‌ریزی شود.

اگر پوست خشکی دارید، بهتر است ضدآفتابی انتخاب کنید که با نیازهای پوستتان سازگار باشد و در کنار آن از یک مرطوب‌کننده مناسب استفاده کنید.

برای پوست‌های خشک و نرمال می‌توان محصولاتی با بافت کرمی و ترکیبات مرطوب‌کننده را در نظر گرفت، در حالی که پوست‌های چرب ممکن است بافت‌های سبک‌تر، فاقد چربی یا غیرکومدون‌زا را ترجیح دهند.

۸. بهترین SPF برای پاییز و زمستان چیست؟

انتخاب SPF باید بر اساس میزان مواجهه با نور خورشید و شرایط فردی انجام شود.

منابع تخصصی مانند Skin Cancer Foundation و آکادمی پوست آمریکا استفاده از ضدآفتاب طیف گسترده با SPF 30 یا بالاتر را برای استفاده روزمره توصیه می‌کنند. برای فعالیت طولانی در فضای باز نیز SPF بالاتر و ویژگی مقاومت در برابر آب می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.

بنابراین این تصور که «در زمستان SPF پایین کافی است» همیشه درست نیست. اگر قصد اسکی، کوهنوردی یا حضور طولانی در فضای باز را دارید، بهتر است محصول مناسب‌تری انتخاب کنید.

۹. هر چند ساعت یک‌بار باید ضدآفتاب را تمدید کنیم؟

قانون کلی برای تمدید ضدآفتاب، هر دو ساعت در زمان حضور در فضای باز است. همچنین پس از شنا یا تعریق زیاد، باید طبق دستورالعمل محصول آن را مجدداً استفاده کرد.

البته اگر تمام روز در فضای داخلی هستید و مواجهه مستقیمی با نور ندارید، شرایط با زمانی که چند ساعت در فضای باز، کنار برف یا در ارتفاع هستید یکسان نیست.

پس به جای اینکه صرفاً یک عدد ثابت را برای تمام شرایط در نظر بگیریم، بهتر است میزان مواجهه واقعی با نور خورشید را ملاک قرار دهیم.

۱۰. آیا نور آبی موبایل و لپ‌تاپ دلیل اصلی استفاده از ضدآفتاب است؟

نور آبی یا High-Energy Visible Light موضوعی است که در سال‌های اخیر توجه زیادی در صنعت مراقبت از پوست به خود جلب کرده است. برخی مطالعات درباره اثرات نور مرئی، به‌خصوص روی تغییرات رنگدانه‌ای پوست، انجام شده است.

با این حال، نباید این موضوع را با محافظت در برابر UV یکی دانست یا ادعا کرد که ضدآفتاب معمولی صرفاً برای محافظت در برابر نور موبایل ضروری است.

دلیل اصلی استفاده از ضدآفتاب، محافظت در برابر اشعه فرابنفش خورشید است. بنابراین اگر محصولی ادعای محافظت در برابر نور مرئی دارد، باید به مشخصات و ترکیبات همان محصول توجه کرد.

۱۱. در زمستان چه نوع ضدآفتابی انتخاب کنیم؟

انتخاب ضدآفتاب بهتر است بر اساس نوع پوست و سبک زندگی انجام شود، نه فقط فصل.

پوست چرب و مستعد جوش

برای پوست‌های چرب معمولاً بافت‌های سبک، فاقد چربی و غیرکومدون‌زا انتخاب مناسبی هستند. در این گروه، بررسی ویژگی‌های ضد آفتاب سی گل یا مدل‌های مناسب پوست چرب می‌تواند در انتخاب محصول کمک‌کننده باشد.

پوست خشک و کم‌آب

اگر پوستتان در فصل سرد دچار کشیدگی و پوسته‌ریزی می‌شود، بهتر است علاوه بر محافظت در برابر UV، به ترکیبات مرطوب‌کننده و بافت محصول نیز توجه کنید.

پوست معمولی یا مختلط

در این حالت می‌توانید بر اساس میزان چربی پوست، بافت مورد علاقه و میزان مواجهه با آفتاب انتخاب کنید.ضد آفتاب لاکچری کوین نیز می‌تواند یکی از گزینه‌هایی باشد که هنگام بررسی محصولات ضدآفتاب در بازار ایران در نظر می‌گیرید.

برای استفاده روزمره

اگر بیشتر زمان خود را در خانه، محل کار یا رفت‌وآمدهای روزانه سپری می‌کنید، یک ضدآفتاب طیف گسترده با SPF مناسب می‌تواند بخش ثابتی از روتین صبحگاهی شما باشد. در این شرایط، بررسی مدل‌های مختلف ضد آفتاب ویتابلا می‌تواند به انتخاب محصول متناسب با نیاز پوست کمک کند.

برای پوست‌های حساس

اگر پوست حساس یا مستعد تحریک دارید، بهتر است علاوه بر SPF، ترکیبات محصول، عطر و نوع فیلترهای UV را نیز بررسی کنید. در این گروه، ضد آفتاب ساین اسکین یکی از گزینه‌هایی است که می‌توان مشخصات آن را با نیازهای پوست مقایسه کرد.

۱۲. ضدآفتاب برای کودکان در پاییز و زمستان

پوست کودکان نیازمند توجه ویژه است و محافظت در برابر نور خورشید باید با روش‌های مختلف انجام شود.

کودکان هنگام بازی در فضای باز، سفر، کوهنوردی یا فعالیت‌های زمستانی ممکن است مدت زیادی در معرض نور خورشید قرار بگیرند. در مناطق برفی نیز بازتاب UV اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

برای کودکان بزرگ‌تر از ۶ ماه، استفاده از ضدآفتاب مناسب کودک در کنار لباس محافظ، کلاه و سایه می‌تواند بخشی از برنامه محافظت در برابر نور خورشید باشد. برای نوزادان زیر ۶ ماه، منابع تخصصی اولویت را به دور نگه داشتن از تابش مستقیم خورشید، سایه و پوشش مناسب می‌دهند.

اگر به دنبال محصولی مخصوص این گروه سنی هستید، می‌توانید مشخصات ضد آفتاب کودک بیبی فرست را بررسی کرده و آن را بر اساس سن درج‌شده روی محصول و دستور مصرف سازنده انتخاب کنید.

۱۳. اقدامات محافظتی مکمل در پاییز و زمستان

ضدآفتاب تنها یکی از روش‌های محافظت از پوست است و نباید جایگزین سایر اقدامات شود.

عینک آفتابی استاندارد

به‌خصوص در محیط‌های برفی، استفاده از عینک آفتابی با محافظت مناسب در برابر UVA و UVB اهمیت زیادی دارد. بازتاب شدید UV از برف می‌تواند خطر فتوکراتیت یا اصطلاحاً برف‌کوری را افزایش دهد.

لباس مناسب

کلاه لبه‌دار و لباس‌هایی با بافت متراکم می‌توانند میزان تابش مستقیم UV به پوست را کاهش دهند. WHO نیز لباس و پوشش مناسب را یکی از اجزای اصلی محافظت در برابر نور خورشید معرفی می‌کند.

بالم لب دارای SPF

لب‌ها نیز در معرض نور خورشید قرار دارند. استفاده از بالم لب دارای SPF در فعالیت‌های طولانی فضای باز، به‌خصوص در محیط‌های برفی، می‌تواند بخشی از مراقبت از این ناحیه باشد.

توجه به شاخص UV

به جای اینکه فقط به سرد یا گرم بودن هوا توجه کنید، شاخص UV را نیز بررسی کنید. شاخص UV اطلاعات دقیق‌تری درباره میزان خطر ناشی از تابش فرابنفش در یک زمان و مکان مشخص ارائه می‌دهد.

۱۴. چند باور اشتباه درباره ضدآفتاب در زمستان

«چون هوا سرد است، ضدآفتاب لازم نیست.»

اشتباه است. سرد بودن هوا نشان‌دهنده نبود UV نیست. میزان UV به عوامل مختلفی وابسته است و باید شاخص UV و میزان مواجهه را در نظر گرفت.

«روزهای ابری هیچ اشعه‌ای به پوست نمی‌رسد.»

اشتباه است. ابرها می‌توانند UV را کاهش دهند، اما تمام آن را مسدود نمی‌کنند.

«در زمستان فقط هنگام اسکی ضدآفتاب لازم است.»

اسکی و فعالیت در برف اهمیت بیشتری ایجاد می‌کنند، اما در سایر فعالیت‌های فضای باز نیز باید میزان UV را در نظر گرفت.

«SPF بالاتر یعنی دیگر نیازی به تمدید نیست.»

خیر. SPF بالاتر به معنی بی‌نیازی از تمدید نیست. تعریق، شست‌وشو، شنا و گذشت زمان می‌توانند نیاز به استفاده مجدد از ضدآفتاب ایجاد کنند.

سوالات متداول درباره استفاده از ضدآفتاب در پاییز و زمستان

آیا در زمستان هر روز باید ضدآفتاب بزنیم؟

اگر در معرض نور خورشید هستید، استفاده از ضدآفتاب طیف گسترده می‌تواند بخشی از روتین روزانه محافظت از پوست باشد. میزان نیاز به محافظت به شاخص UV، محل زندگی و مدت حضور در فضای باز بستگی دارد.

آیا ضدآفتاب در روزهای ابری هم لازم است؟

بله، زیرا ابرها تمام پرتوهای UV را حذف نمی‌کنند. به همین دلیل نباید صرفاً بر اساس ظاهر ابری آسمان درباره میزان UV تصمیم گرفت.

آیا برف باعث افزایش تابش UV می‌شود؟

بله. برف یکی از سطوح بسیار بازتاب‌کننده UV است و می‌تواند میزان مواجهه پوست و چشم با اشعه فرابنفش را افزایش دهد.

برای پاییز و زمستان SPF 30 کافی است؟

برای استفاده روزمره، منابع تخصصی معمولاً SPF 30 یا بالاتر و محافظت طیف گسترده را توصیه می‌کنند؛ اما برای حضور طولانی در فضای باز، فعالیت‌های ورزشی و محیط‌های برفی، انتخاب SPF بالاتر و محصول مقاوم در برابر آب می‌تواند مناسب‌تر باشد.

آیا کودکان هم در فصل سرد به ضدآفتاب نیاز دارند؟

کودکان هنگام حضور در فضای باز همچنان در معرض UV هستند. برای کودکان بالای ۶ ماه می‌توان از ضدآفتاب مناسب سن در کنار لباس محافظ و سایه استفاده کرد. برای کودکان زیر ۶ ماه، محافظت فیزیکی و دور نگه داشتن از تابش مستقیم اولویت دارد.

جمع‌بندی؛ چرا ضدآفتاب را در فصل سرد کنار نگذاریم؟

پاییز و زمستان به معنی حذف کامل اشعه فرابنفش نیستند. شدت UV در این فصل‌ها معمولاً نسبت به تابستان کمتر است، اما عواملی مانند ارتفاع، شرایط جوی، میزان حضور در فضای باز، شاخص UV و بازتاب برف می‌توانند میزان مواجهه را تغییر دهند.

از طرف دیگر، آسیب‌های ناشی از UV فقط به آفتاب‌سوختگی محدود نمی‌شوند و مواجهه طولانی‌مدت با اشعه فرابنفش با پیری زودرس پوست و افزایش خطر سرطان‌های پوستی ارتباط دارد.

پس بهتر است ضدآفتاب را یک محصول فصلی نبینیم. انتخاب یک ضدآفتاب طیف گسترده با SPF مناسب و استفاده صحیح از آن، در کنار عینک، لباس مناسب و توجه به شاخص UV، می‌تواند محافظت کامل‌تری از پوست در طول سال ایجاد کند.

در بازار محصولات مراقبت از پوست، گزینه‌های متنوعی وجود دارد و انتخاب نهایی باید بر اساس نوع پوست، میزان مواجهه با نور خورشید، سن و شرایط استفاده انجام شود؛ از جمله می‌توان مشخصات ضد آفتاب پریم، ضد آفتاب سی گل، ضد آفتاب لاکچری کوین، ضد آفتاب ویتابلا، ضد آفتاب ساین اسکین و ضد آفتاب کودک بیبی فرست را با یکدیگر مقایسه کرد و محصول متناسب با نیاز را انتخاب کرد.